Hemen Kaydol
Giriş Yap

Çocuklarda Diş Sağlığı ve Beslenme: Diş Çıkarma, Bakım ve Çene Gelişimi

Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları
Diş Sağlığı ve Hastalıkları

Bebeklerde ilk dişler ne zaman çıkar? Çocuk diş sağlığı ve beslenme ilişkisi, diş fırçalama alışkanlığı, çene gelişimi ve ebeveynler için önemli öneriler.

Uzm. Dr. ÖMER PİRİNÇ

Uzm. Dr. ÖMER PİRİNÇ

16 Kasım 2026

Okuma Süresi

16 dk

Güncellenme Tarihi

16 Kasım 2026

Çocuklarda Diş Sağlığı ve Beslenme: Diş Çıkarma, Bakım ve Çene Gelişimi
Okuma Süresi

16 dk

Güncellenme Tarihi

16 Kasım 2026

İÇİNDEKİLER

Dişler Ne Zaman Çıkmaya Başlar?

Doğum sonrasında ağız ve damak süt emmeye müsait olarak yaratılmıştır. Dişler ise ilk olarak anne karnında oluşmaya başlamaktadır. Süt dişleri bebek 6 aylık olunca çıkmaya başlar. 3 yaşına kadar tüm süt dişleri sırayla çıkar ve tamamı ağızda görünür. Böylece süt dişlerinin sayısı 20’ye ulaşmış olmaktadır. Bu çıkış belirli bir sıraya göre gerçekleşir. Süt dişleri yapısal farklılıklarından dolayı aşınmaya ve çürüğe daha yatkındır.

6 yaşına geldiğinde sıra daimi dişlere gelmektedir. Daimi dişler ise kemik içinde, tıpkı anne karnındaki bir çocuk gibi bir kese içinde çıkacağı günü bekler. 6 yaşına gelindiğinde süt dişleri yerlerini daimi dişlere bırakmaya başlarlar. Bu durum ortalama 13 yaşına kadar devam etmektedir. Ağızda hem süt dişlerinin hem de daimi dişlerin yer aldığı 6-13 yaş arası bu dönem "karışık dişlenme dönemi" olarak adlandırılır. Bu dönemde süt dişlerindeki mevcut çürükler, yeni süren daimi dişlerin sağlığını da olumsuz etkilemektedir.

 

Beslenmenin Ağız ve Diş Sağlığı Üzerindeki Etkileri Nelerdir?

Bebeklerin gelişiminde anne sütünün yerini başka hiçbir şeyin tutamayacağını biliyoruz. Bebeklerin doğal besini anne sütüdür. Hiçbir mama formülü anne sütü gibi sevgi, duyarlılık, şefkat veya hastalıklardan kaçınma yollarına dair bilgi içermez; bütün bu bilgiler anneden, yani anne sütünden gelmektedir. Dolayısıyla bebeklerin en azından ilk altı ay anne sütü ile beslenmeleri diş ve çenelerin gelişimini, ağız çevresindeki yumuşak doku ve kas fonksiyonlarının normal gelişimini sağlayacaktır. Anne sütünün yetersiz olduğu durumlarda fizyolojik başlıklı biberon kullanımı gerekmektedir.

Bebekler 1 yaşından itibaren bardak ve kaşıkla beslenmeye alıştırılmalıdır. Biberonla beslenme en fazla 2 yaşına kadar devam edebilmektedir. Parmak emme, yalancı emzik kullanma gibi alışkanlıklara 2 – 2,5 yaşına kadar izin verilebilir. Eğer parmak emme alışkanlığı mevcutsa, bunun sebebi araştırılarak 3 – 6 yaş arasında bu alışkanlık mutlaka giderilmelidir. Solunum problemleri, çene gelişimi üzerine olumsuz etki etmektedir. Burundan değil de sadece ağızdan soluma durumu mevcutsa (bu durum uykuda daha iyi anlaşılır) muhakkak kulak burun boğaz uzmanına danışılmalıdır.

Dünya geneli toplumlarda en çok görülen enfeksiyon diş çürüğüdür. Diş çürüğü kısaca, beslenme sonrasında gıda artıklarının dişlerin üzerinde kalması ve uzaklaştırılamaması sonucu başlamaktadır. Ağız ortamında bulunan yerleşik mikroorganizmalar gıda artıklarının üzerine tutunarak onlardan beslenir ve dişleri çürütmeye başlar. Gıda artıkları ortamdan uzaklaştırılıncaya kadar bu durum devam etmektedir. Diş çürüğü ilerlerse dişteki madde kaybı artarak ağrılar başlar; dolgu işlemi yeterli gelmeyerek kanal tedavisine hatta diş çekimine kadar gidebilmektedir. Erken süt dişi çekimi istenmeyen bir durum olup alttan gelen daimi dişin sağlığını da olumsuz etkilemektedir.

Diş çürüğü ve tedavisinde beslenmenin önemi büyüktür. Özellikle doğal olmayan, hazır ve katkılı yiyeceklerin diş çürüğü yapma riski daha fazladır. Mikroorganizmalar bu besinleri daha fazla severek diş çürüğü yapma etkinliğini artırır. Doğal, katkılı olmayan yiyecekler ile beslenme sonrasında dişler fırçalanmayı unutulsa bile diş çürüğü yapma riski daha azdır.

 

Diş Sağlığını Koruyan Besinler ve Kahvaltının Önemi

Ağız ve diş sağlığı açısından, çocukların her öğünde almaları gereken besinleri düzenli ve yeterli miktarda almaları büyük önem arz etmektedir. Ağız ve diş sağlığının devamlılığı açısından kahvaltıda yumurta, süt, peynir, yoğurt gibi hem besin değeri yüksek olan hem de diş gelişiminde ve dişlerin çürükten korunmasında önemli rol oynayan besinlere yer verilmelidir.

Ayrıca portakal, elma, kivi gibi meyveler ile lahana, karnabahar, semizotu gibi yeşil yapraklı sebzelerle dönüşümlü olarak balık, tavuk, et ve et suyu katkılı yiyecekleri tüketmek gerekmektedir. Özellikle peynirin, yemek sırasında asidik olan ağız ortamını bazik hale getirmede ve dişlerin temizlenmesinde önemli bir rolü vardır. Bu nedenle kahvaltı sonrasında dişlerin fırçalanmadığı durumlarda en son peynir yenilmesinin diş çürüğünden korumadaki etkisi büyüktür. Ayrıca gece yatmadan önce dişlerin fırçalanmadığı durumlarda elmanın ısırılarak yenilmesi dişler üzerinde mekanik temizlik yaparak diş çürüklerinin önüne geçilmesini sağlayacaktır.

 

Zararlı Atıştırmalıklar ve Fast-Food Beslenmenin Etkileri

Ana öğünlerde fast-food tarzı beslenmenin ağız ve diş sağlığı üzerinde olumsuz etkileri vardır; süt ve daimi dişlerde çürük oluşumunu hızlandırırlar. Diş çürüğünün ilerlemesi sonucu dişlerde renkleşme, ağrılar, ağız kokusu hatta diş kaybı meydana gelebilmektedir. Bu nedenle bu tür yiyeceklerin ve asitli içeceklerin tüketiminin kısıtlanması gerekir. Cips, şekerleme, çikolata, bisküvi, kek, kola, dondurma vb. gıdaların esas yemek yerine ve çok miktarda tüketilmeleri mutlaka engellenmelidir.

Özellikle çocuklar gündüzleri okul kantinlerinden bu tür yiyeceklere kolaylıkla ulaşabilmektedirler. Ancak bu yiyeceklerin yerine vitamin, protein ve kalsiyum içeriği yüksek ve aynı zamanda diş çürüğünden korunmada önemli katkıları olan meyve, ayran, süt, kuru üzüm, kuru kayısı, fındık, ceviz gibi yiyeceklerin tüketiminin sağlanması büyük önem taşımaktadır.

Çocukluk çağındaki sağlıksız beslenme sonucunda çeşitli sağlık sorunları ortaya çıkmaktadır. Bu sorunlar, ağız ve diş sağlığı üzerinde oldukça büyük problemlere neden olabilmektedir. Bilhassa tek tip beslenme dediğimiz; çikolata, bisküvi, börek, poğaça, tatlı ve gazlı içecekler gibi besinler çocuğun gelişimine hiçbir yarar sağlamaz. Tam aksine bu tarz besinlerin içerdiği yüksek şeker oranları nedeniyle çocuklarda ağız ve diş sağlığı olumsuz yönde etkilenmektedir. Çocuğumuz sağlıksız atıştırmalıkları çok seviyor ve vazgeçemiyorsa en azından miktarını azaltmalı ve tüketir tüketmez dişlerini fırçalamalıdır.

 

Çocukların Ağız ve Diş Bakımı İçin Ebeveynlere Tavsiyeler

Düzenli diş hekimi kontrolü, çocuğun diş hekimi ile ilişkisinden kaynaklanan bilinçlenme ve diş fırçalama alışkanlığının kazandırılması çocuğun ileriki yaşlarda rahat etmesini sağlayacaktır. Anormal bir durum yok ise ilk diş hekimi muayenesi 2 yaşına kadar bir kere yapılmalıdır. Daha sonra kontroller düzenli olarak 6 ayda bir yapılmaktadır.

 

Çocuklarda Diş Fırçalama Ne Zaman Başlamalıdır?

Bebek 6-8 aylıkken, ilk dişler ağızda göründüğünde ağız bakımı işlemi başlamalıdır. Sabah kahvaltısı sonrası ve gece yatmadan önce dişlerin çiğneme yüzeylerini temiz bir tülbent ya da gazlı bezi ılık suyla ıslatarak silmek yeterli olacaktır. Diş fırçası kullanımına ise çocuğun arka dişlerinin çıkmasından sonra (ortalama 2,5 - 3 yaşında) başlanması uygundur. Okul öncesi çocuklarda diş fırçalama için bir teknik uygulatmak çok zordur; ancak ebeveynlerinin desteğiyle bu işlem gerçekleştirilebilir. Bu yaşlarda önemli olan, çocuğa diş fırçalama alışkanlığı kazandırmaktır.

Çocuklar diş fırçalarken çoğu zaman dişlerin görünen ya da kolay ulaşılan yüzlerini fırçalar. Oysa çürüklerin önlenmesi için dişlerin ara yüzlerini ve çiğneyici yüzeylerini çok daha iyi temizlemek gerekir. Bu nedenle fırçalamadan sonra anne-babanın kontrolü faydalı olmaktadır. Sabah kahvaltısı sonrası ve gece yatmadan önce, sadece ikişer dakikalık etkili bir fırçalama işlemi yeterlidir. Her iyi alışkanlık gibi diş fırçalama alışkanlığının da çocukluk döneminde kazanılacağını unutmamak gerekir.

 

Çocuklarda Diş Macunu ve Diş Fırçası Seçimi

Bebeklik döneminde ve üç yaşına kadar çocuklarda diş macunu kullanımı önerilmez. Diş macunu kullanımına üç yaşından sonra başlanmalıdır. Ancak reklamlarda gördüğünüz gibi 3-5 cm değil, bir leblebi büyüklüğünde macun fırçalama için yeterli olacaktır. Diş macunu kullanımına başlandığı dönemde diş macunlarından herhangi biri tercih edilebilir; önemli olan çocuğun seçilen macunun tadını sevip istek duymasıdır. Fırçalama işleminde macundan çok, etkili bir fırçalama işleminin önemli olduğunu unutmamak gerekmektedir.

Çocuğun ağız büyüklüğüne uygun, yumuşak kıllı üretilmiş diş fırçaları kullanılmalıdır. Sert fırçalar dişleri aşındıracağı için kullanımı uygun değildir. Eskimiş bir süpürgeyle süpürme işlemi nasıl yapılamazsa, eski bir fırçayla da dişler fırçalanamaz. Fırça kılları aşınır aşınmaz (ortalama 6 ayda bir) mutlaka değiştirilmelidir.

 

Çene Gelişiminde Ebeveynlerin Dikkat Etmesi Gereken Konular Nelerdir?

Çocukların beslenmesi esnasında verilen gıdaların ısırılarak yenmesi büyük öneme sahiptir. Örneğin; meyvenin doğranarak verilmesi veya bazı besinlerin püre haline getirilmesi yerine meyveyi ısırarak, et ve et ürünlerini direkt olarak kemik üzerinden dişleriyle ısırarak yemesi gereklidir.

Bunun nedeni, dişlerimizin ve alt-üst çenemizin çiğnedikçe, yani kullandıkça gelişmesidir. Bu gelişim çocukluk çağında alt ve üst çenenin sağlıklı büyümesi için çok önemlidir. Bu sayede tüm daimi dişler çenede sürecek yer bulur. Aksi halde çene tam gelişemez ve yeterli büyüklüğe ulaşamaz. Bu durum özellikle 20 yaş dişlerinin çıkması esnasında sorun yaratabilir; keza bu dişler gömülü olarak kalıp daha büyük problemlere neden olabilmektedir.

 

Bu içerikte yer alan bilgiler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tanı, teşhis veya tedavi niteliği taşımaz. Çocuğunuzun ağız, diş sağlığı ve çene gelişimi ile ilgili her türlü sorununuzda mutlaka uzman bir diş hekimine başvurmanız gerekmektedir.