Prof. Dr. ELİF AKSOY
18 noyabr 2026
9 dk
18 noyabr 2026
9 dk
18 noyabr 2026
Yutma güçlüğünün güvenli ve ayrıntılı değerlendirilmesi
Yutma; besin, sıvı ve tükürüğün ağızdan mideye güvenli şekilde iletilmesini sağlayan karmaşık bir süreçtir. Bu mekanizmanın bozulması yutma güçlüğüne (disfaji), besinlerin boğazda kalmasına veya solunum yoluna kaçmasına (aspirasyon) neden olabilir. Özellikle bazı hastalarda aspirasyon sırasında öksürük oluşmayabilir. Sessiz aspirasyon olarak adlandırılan bu durumun yalnızca hastanın şikâyetleri veya standart muayene ile fark edilmesi güç olabilir.
FEES Nedir?
FEES (Flexible Endoscopic Evaluation of Swallowing – Fleksibl Endoskopik Yutma Değerlendirmesi), yutma fonksiyonunun ince ve esnek bir endoskop yardımıyla doğrudan değerlendirildiği instrumental bir inceleme yöntemidir. İnce bir fleksibl endoskop burundan ilerletilerek yutak ve gırtlak bölgesi görüntülenir. Hastaya uygun miktarlarda ve farklı kıvamlarda yiyecek ve sıvılar verilerek yutma fonksiyonu değerlendirilir.
FEES sırasında özellikle:
- Tükürük ve sekresyonların kontrolü,
- Yutmanın başlama zamanı,
- Besinin yutak içerisinde ilerlemesi,
- Yutma sonrasında kalan besin artıkları (rezidü),
- Besinin gırtlak girişine ulaşması (penetrasyon),
- Besin veya sıvının ses tellerinin altına, solunum yoluna geçmesi (aspirasyon),
- Aspirasyona karşı öksürük ve diğer koruyucu yanıtlar,
- Ses tellerinin hareketleri ve havayolu koruması değerlendirilebilir.(ASHA)
FEES Nasıl Yapılır?
İşlem sırasında hasta genellikle normal yemek yeme pozisyonunda oturur. İnce fleksibl endoskop burundan ilerletilir ve yutak ile gırtlak görüntülenir. Hastaya klinik durumuna göre su, koyulaştırılmış sıvılar, püre ve katı gıdalar gibi farklı kıvamlarda besinler verilebilir. Görüntülemeyi kolaylaştırmak amacıyla besinler uygun gıda boyasıyla renklendirilebilir. (ASHA) Amaç yalnızca “aspirasyon var mı?” sorusunu cevaplamak değildir. Aynı değerlendirme sırasında farklı kıvamlar, miktarlar, baş ve vücut pozisyonları veya yutma manevraları denenerek hasta için daha güvenli ve etkili beslenme yöntemi belirlenebilir.
FEES Kimlere Yapılabilir?
FEES özellikle;
- Yemek yerken veya su içerken öksüren,
- Yutarken boğazına takılma hissi yaşayan,
- Sık akciğer enfeksiyonu geçiren,
- Açıklanamayan kilo kaybı veya beslenme güçlüğü bulunan,
- İnme geçirmiş,
- Parkinson hastalığı, ALS, demans veya diğer nörolojik hastalıkları bulunan,
- Baş-boyun kanseri tedavisi görmüş,
- Yoğun bakım veya uzun süreli entübasyon sonrasında yutma problemi yaşayan,
- Trakeostomili,
- Ses teli felci bulunan,
Yutma güvenliği konusunda şüphe bulunan hastalarda değerlendirme amacıyla kullanılabilir. Çocuk ve bebeklerde de uygun klinik koşullarda FEES uygulanabilir.
FEES'in Önemli Avantajları
FEES'in en önemli avantajlarından biri radyasyon içermemesidir. Bu nedenle gerektiğinde takip değerlendirmelerinde tekrarlanabilir. Taşınabilir olması sayesinde poliklinikte uygulanabildiği gibi hastanede yatak başında da gerçekleştirilebilir. Özellikle yoğun bakım hastaları veya radyoloji ünitesine taşınması güç hastalarda önemli bir avantaj sağlar. (ASHA) Ayrıca hastanın kendi tükürüğünü ve sekresyonlarını yönetme becerisi doğrudan gözlenebilir. Yutma sırasında penetrasyon, aspirasyon ve farenkste kalan besin miktarı değerlendirilebilir; farklı besin kıvamları ve telafi edici stratejiler aynı seansta denenebilir. (ASHA)
FEES ve Videofloroskopik Yutma Çalışması Aynı mıdır?
Hayır. FEES ve videofloroskopik yutma çalışması (VFSS/Modifiye Baryumlu Yutma Çalışması) yutma bozukluklarının değerlendirilmesinde kullanılan iki önemli instrumental yöntemdir. Birbirlerinin alternatifi olmaktan çok, klinik soruya göre birbirlerini tamamlayabilirler. (ASHA) FEES özellikle farenks ve gırtlağın doğrudan görüntülenmesi, sekresyonların değerlendirilmesi, yatak başında uygulanabilmesi ve radyasyon içermemesi açısından avantajlıdır.
Yutma Değerlendirmesi Neden Önemlidir?
Yutma bozukluklarında amaç yalnızca aspirasyonu saptamak değildir. Hastanın mümkün olan en güvenli ve yeterli şekilde ağızdan beslenmesini sağlamak, gereksiz beslenme kısıtlamalarından kaçınmak ve uygun rehabilitasyon programını belirlemek de önemlidir. Bu nedenle FEES bulguları; KBB hekimi, dil ve konuşma terapisti ve gerektiğinde nöroloji, gastroenteroloji, göğüs hastalıkları ve beslenme uzmanlarının yer aldığı multidisipliner bir yaklaşımla değerlendirilmelidir.
Sonuç
FEES (Endoskopik Yutma Değerlendirmesi), yutma güçlüğünün değerlendirilmesinde kullanılan önemli ve kanıta dayalı instrumental yöntemlerden biridir. Yutmanın güvenliği ve etkinliği, sekresyon kontrolü, penetrasyon, aspirasyon ve yutma sonrası kalıntılar doğrudan değerlendirilebilir. Aynı seansta farklı besin kıvamları ve yutma stratejileri denenerek hastaya özel güvenli beslenme ve rehabilitasyon planının oluşturulmasına yardımcı olur.
Prof. Dr. Elif Aksoy
Kulak Burun Boğaz Hastalıkları
Ses ve Yutma Bozuklukları
Bu içerikte yer alan bilgiler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tanı, teşhis veya tedavi niteliği taşımaz. Yutma güçlüğü, disfaji ve yutma sağlığı ile ilgili her türlü değerlendirme için mutlaka uzman bir Kulak Burun Boğaz hekimine başvurmanız gerekmektedir.
