Çerez Tercihlerinizi Seçin

Sitemizde size en iyi hizmeti sunabilmek için çerez kullanılmaktadır. Detaylar için Çerezlere İlişkin Adınlatma Metni'ni inceleyebilir veya çerezleri özelleştirebilirsiniz.

Çinko Eksikliği Nedir? Nasıl Önlenir?

Çinko; hormonal dengenin korunması, vücut fonksiyonlarının yürütülmesi, yapım ve onarım faaliyetlerinin devam etmesi gibi birçok önemli görevi olan bir mineraldir. Başta yetersiz beslenme olmak üzere farklı nedenlerden dolayı her yaşta çinko eksikliği görülebilir. Ancak bu eksikliğin ileri seviyelere gelmesi değişik sağlık problemlerinin oluşmasına sebep olabilir. Peki, çinko eksikliği nasıl önlenir? Detaylar yazımızda.

 Bulut Klinik
Bulut Klinik
İçindekiler

    Çinko Nedir?

    Çinko, bağışıklık sistemi ve hücre bölünmesinde önemli bir fonksiyona sahip mineral türüdür. Doku ve organların çalışmasına yardımcı olan demir minarelinden sonra, en önemli element olarak çinko gelir. Bağışıklık sistemi üzerinde vücut faaliyetlerinde önemli işlevleri olan çinkonun yetişkin kişilerin vücudunda 2 g olarak bulunduğu tahmin edilir. Bu miktarın %80’ den çoğu kemik, kas, saç ve deride yer alır. Bu yüzden güçlü sinir sistemi ve immün sistem için vücuda yeterli çinko alımı sağlanmalıdır.

    Çinko Eksikliği Nedir?

    Yetişkin kişilerde günlük olarak ihtiyaç duyulan çinko miktarı ortalama 15-20 mg’dır. Hamilelik, emzirme, gelişim dönemleri gibi hallerde bu miktar farklılık gösterebilir. Bu miktarın karşılanamaması durumuna çinko eksikliği denir. Yetersiz ve dengesiz beslenme, kronik hastalıklar ve gebelik gibi çeşitli etkenler sebep olabilir. Çinkonun diğer bazı minerallere nazaran günlük ihtiyaç miktarının az olmasına rağmen, vücutta depolanamaması sebebiyle çinko eksikliği, hızlı bir şekilde belirti gösterir. Bu yüzden de yaygın görülen bir sağlık problemidir. Çinkonun mineralinin vücuttaki görevleri şu şekilde sıralanabilir:

    • Vücudun savunma sisteminin doğru bir şekilde çalışmasını destekler.
    • Travmaların ve yaraların iyileşmesini sağlar.
    • Tat ve koku alma gibi duyu fonksiyonlarının gerçekleşmesinde rol oynar.
    • Üreme işlevinin korunması ve cinsel fonksiyonların sağlıklı olarak sürmesine yardımcı olur.
    • Tırnak ve saçların sağlıklı bir şekilde uzaması ve sağlam bir yapıda olmasına katkı sağlar.
    • Büyüme ve gelişme gibi önemli görevlerde yer alır.

    Bu yüzden dolayı çinko eksikliğinin belirtileri konusunda çok dikkatli olunması gerekir. Eksikliğinin yaşanması durumunda bir an evvel mineral takviyeleri ve beslenme planlaması ile yerine konulması önemli olan bir mineraldir.

    Çinko Eksikliği Belirtileri Nelerdir?

    Çinko düşüklüğü olması, çeşitli semptomlar ile kendini gösterebilir. Yaygın bir şekilde karşılaşılan çinko eksikliği belirtileri şu şekilde sıralanabilir:

    • Saç dökülmesi
    • Düşük bağışıklık sisteminden dolayı sık sık geçirilen soğuk algınlıkları ve enfeksiyonlar
    • İshal
    • Ağız çevresinde ve vücudun çeşitli yerlerinde deri dökülmeleri
    • Yaraların geç iyileşmesi
    • Tırnakların yavaş uzaması, tırnakların kırılgan ve çatlamaya meyilli bir yapıda olması
    • Cildin farklı bölgelerinde yara oluşması
    • Tat ve koku hislerinin azalması ya da bu duyulara ilişkin anormallikler
    • Konsantrasyon güçlüğü
    • Sürekli uyku hali
    • Açıklanamayan kilo kaybı
    • Çocuklarda büyüme ve gelişmenin yavaşlaması, büyüme geriliği
    • Cinsel fonksiyon bozuklukları ve infertilite (kısırlık)

    Sık görülen bu belirtilerin yanı sıra bazı hallerde çinko eksikliği herhangi bir semptoma neden olmayabilir. Bilhassa erken dönemdeki çinko eksikliğinde belirtiler yaşasa da fark edilecek boyutta olmayabilir. Ancak eksikliğin düzeyi arttıkça semptomların sayısında ve şiddetinde artış görülür. Bu yüzden yukarıdaki belirtilerden birkaçının yaşandığı durumlarda doktora danışarak gerekli kontrolleri yaptırmak önemlidir.

    Çinko Eksikliği Neden Olur?

    Çinko eksikliğine neden olan en yaygın sebep beslenmeyle alakalı problemlerdir. Kırmızı ve beyaz et, deniz mahsulleri, yumurta, kuruyemişler, tam tahıllar, mantar, karaciğer, süt ve ürünleri gibi gıdalar çinko açısından zengindirler. Bu gibi besinleri gerektiği kadar tüketmeyen bireylerde çinko ihtiyacının karşılanması zordur. Ayrıca çinko mineralin vücutta doğru bir şekilde emilebilmesi için protein ihtiyacının da karşılanması gerekir. Bu yüzden yeteri kadar protein tüketmeyen, herhangi bir hastalıktan dolayı proteini kısıtlanmış diyet yapan kişilerde ve vejetaryen, vegan beslenme modellerini uygulayan bireylerde çinko eksikliği sık görülür. Bunların dışında ise çinko eksikliğine etken olabilecek diğer durumlar şu şekilde sıralanabilir:

    • Orak hücre hastalığı
    • Çölyak hastalığı
    • Crohn, ülseratif kolit türündeki gibi bağırsak hastalıkları
    • Kanserler
    • Aşırı alkol alımı
    • Şeker (diyabet) hastalığı
    • Demir minerali takviyelerinin kullanımı

    Çinko Eksikliği Nasıl Anlaşılır?

    Çinko eksikliği şikayeti ile hekime gelen hastalarda fiziksel muayene, problemi işaret edebilecek bulguların teşhis etmede önemli fikirler verebilir. Doktorun yaptığı muayene sırasında saçlar, cilt ve tırnak yapısı incelenebilir. Yanı sıra zihinsel faaliyetler, tat ve koku duyuları ya da enfeksiyonlara yakalanma sıklığı gibi konular hakkında çeşitli sorular sorulabilir. Ayrıca hastanın beslenme alışkanlıkları öğrenilerek herhangi bir özel beslenme planının olup olmadığı, varsa kişide bulunan farklı hastalıklar ve kullanılan ilaçlar hakkında da sorular sorulur. Çinko eksikliği şüphesi olan kişiler için bazı laboratuvar testleri de yapılarak çinko düzeyleri ölçülebilir. Çinko miktarı, kan testleri ya da saç örneği ile yapılan testlerle bulunabilir.

    Kanda bulunan çinko düzeyinin ortalama referans değerleri 1 aydan küçük bebekler için 50-125 mg/dL,

    1 aylıktan 15 yaşa değin  60-135 mg/dL, 15 yaştan sonra ve yetişkinlikte ise 70-150 mg/dL olarak belirtilebilir.

    Saç üzerinden yapılan çinko testi için ise referans değer 100-280 mg/g olarak belirlenir. Verilen bu referans değerlerin altında olan çinko sonuçları çinko eksikliği tanısı için yeterlidir. Referans aralıkları laboratuvarlara göre değişkenlik gösterebileceği için test sonuçlarının bulunduğu belgede yazan referans aralığı değeri üzerinden inceleme yapılarak sonuçlar mutlaka doktora gösterilmelidir.

    Çinko Eksikliği Nasıl Önlenir? Tedavisi Nasıl Yapılır?

    Doktorun kesin teşhis koyduğu çinko eksikliği için diyetisyen eşliğinde beslenme programı ve çinko içeren besin takviyeleri de alınabilir. Çinko eksikliği tedavisi kolay yapılabilen bir sağlık problemidir. Ancak hastaların beslenme düzenlerinde uzun dönemli değişiklikler yapması gerekir. Çinko açsından zengin olan bazı besin grupları ise şu şekilde sıralanabilir:

    • Kırmızı et, beyaz et (kümes hayvanları) ve deniz mahsulleri gibi et türleri
    • Süt, peynir ve yoğurt türevi süt ürünleri
    • Barbunya, mercimek ve nohut gibi baklagiller
    • Kinoa, yulaf gibi tam tahıllı ürünler
    • Mantar, kuşkonmaz gibi sebzeler
    • Kuruyemişler
    • Yumurta

    Bilhassa hayvansal besinlerde bulunan çinko vücudun çok hızlı emilim gerçekleştirdiği gruptur. Bu yüzden hastaların daha yavaş emilimi olan tahıllar gibi besin gruplarını tüketmeden önce hayvansal gıdalar tüketmesi tavsiye edilir. Ancak bu düzeni günlük çinko miktarını aşmamak koşuluyla yapmaları önemlidir. Bu aşamada diyetisyenin planına uyulmalıdır.

    İleri derecede çinko eksikliği olan kişiler ise çinko takviyeleri kullanabilir. Fakat bu takviyelerin çinko eksikliği olmadan alınması sakıncalıdır. İçeriklerine göre takviye ediciler antibiyotikler veya idrar söktürücü ilaçlar ile etkileşime girebilir. Bu yüzden, takviyeler mutlaka bir hekime danışarak kullanılmalıdır.

     Bulut Klinik
    Bulut Klinik
    Paylaş: