Sign Up Now
Sign In

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) Tedavi Yöntemleri ve Psikoterapi

Psychology

Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) nasıl tedavi edilir? EMDR terapisi, bilişsel davranışçı terapi (BDT) ve psikodinamik yaklaşımın tedavi süreçleri.

Kl. Psk. BETÜL ERSOY

Kl. Psk. BETÜL ERSOY

17 November 2026

Reading Time

11 dk

Update Date

17 November 2026

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) Tedavi Yöntemleri ve Psikoterapi
Reading Time

11 dk

Update Date

17 November 2026

CONTENTS

Travma Sonrası Stres Bozukluğu Tedavi Yöntemleri

Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) tedavisine ilişkin hem farmakolojik yöntemler hem de psikoterapi yöntemleri birlikte kullanılmaktadır. TSSB ile ortaya çıkan farklı ruhsal alanlara ilişkin bozuklukların bazı vakalarda öncelikle ilaç tedavisi ile psikoterapi yapılabilir duruma gelmesi veya doğrudan tedavi edilmesi hedeflenir. Buna ek olarak, psikoterapide travmaya ilişkin çalışmanın yapılması tedavinin hızını ve etkisini önemli ölçüde güçlendirmektedir. Birçok psikoterapi yöntemi TSSB tedavisinde kullanılsa da bu çalışma bağlamında EMDR, Bilişsel Davranışçı Terapi ve Psikodinamik Terapi ekollerine değinilecektir.

 

1. EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing)

Göz hareketleriyle yeniden işleme ve duyarsızlaştırma olarak bilinen EMDR, 1987 yılında Psikolog Francine Shapiro tarafından travma, performans anksiyetesi, beden dismorfik bozukluk, yas ve somatizasyon gibi durumları tedavi etmek amacıyla geliştirilmiş bir yöntemdir. Ritmik göz hareketlerinin, rahatsız edici düşüncelerin veya olayların kişinin üzerindeki olumsuz etkisini azalttığının fark edilmesi ile travmatik anılara sahip kişilere uygulanan bu yöntemde amaç, beynin her iki lobunu uyararak travmatik anın yeniden işlenmesini sağlamaktır. Bunun yanı sıra olumsuz anının rahatsızlık inancı azaltılırken, geliştirilen olumlu inanç da güçlendirilmektedir (Yurtseven, 2021).

 

EMDR Terapisinin 8 Aşaması

  • 1. Aşama (Öykü Alma ve Tedavi Planlama): Danışanın anamnezi alınır ve EMDR’ye uygunluğu değerlendirilir.
  • 2. Aşama (Hazırlık): Terapötik bağ güçlendirilir. Danışana psikoeğitim verilir ve sürece ilişkin kaygıları ele alınır. Ardından danışana çalışma sırasında sakinleşmesi ve öz kontrol kazanabilmesine imkân veren teknikler öğretilir.
  • 3. Aşama (Değerlendirme): Travmatik anıya ilişkin temsili bir resim seçilir ve bu resme ait negatif kognisyon tanımlanır.
  • 4. Aşama (Duyarsızlaştırma): Danışanın temsili resme bakması, mümkünse o anın içinde olması, duygularını hatırlaması ve bedensel duyumuna odaklanması istenerek setlere başlanır. Setler göz hareketleri, özel tasarlanmış kulaklıklar veya vücudun iki ayrı anatomik noktasına verilen uyarılarla uygulanabilir. Aralıklarla rahatsızlık düzeyi tekrar sorgulanır; rahatsızlık düzeyinin en aza inmesi veya iki sette art arda olumlu ifadenin gelmesi bu bölümün tamamlandığını gösterir.
  • 5. Aşama (Yerleştirme): Ritmik setler ile olumlu inancın yerleştirilmesi sağlanır.
  • 6. Aşama (Beden Tarama): Bedende herhangi bir kalıntı duyum olup olmadığı kontrol edilir; duyumlar geçene kadar setlere devam edilir.
  • 7. Aşama (Kapanış): Başta belirlenen güvenli yere geçirilen danışan gevşetilir ve dinlendirilir.
  • 8. Aşama (Yeniden Değerlendirme): Tedavi hedeflerine ulaşıp ulaşılmadığı gözden geçirilir (Yurtseven, 2021; Shapiro, 2021).

Yapılan literatür taramaları ve meta-analizlerde, etki mekanizması teorik olarak açıklanabilmesine rağmen; travma ve kaygı bozukluklarının tedavisinde EMDR’nin standart yaklaşımlara kıyasla yüksek etkinlik gösterdiği ve TSSB semptomlarını ciddi oranda azalttığı rapor edilmiştir. Ayrıca TSSB’ye komorbit olan depresyon ve anksiyete gibi tabloların da bu süreçle birlikte önemli ölçüde gerilediği tespit edilmiştir (Güçlü & Yalçınkaya Alkar, 2021; Karakuş & Karaaziz, 2023; Tokgöz, 2018; Oren & Solomon, 2012).

 

2. Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), 1960’lı yıllarda Aaron T. Beck tarafından, Albert Ellis’in düşünsel duygulanım terapisinden etkilenerek geliştirilen, sorunlara yönelik kısa süreli ve yapılandırılmış müdahaleleri hedefleyen bir terapi modelidir. Temelde, yaşanan ruhsal sorunların sebebinin kişilerin olayları veya durumları yanlış yorumlaması ya da değerlendirmesi ve bu durumun inançlarla pekişmesi olduğu varsayımına dayanır (BDPD, 2024; İzci & Ünveren, 2017). BDT, öğrenmenin temel ilkelerini kullanarak davranışta işlevsel değişiklikler yaratmayı hedefler.

BDT’nin temelinde ABC modeli yer alır:

  • A (Aktivite/Olay): Yaşanılan durum veya olay,
  • B (İnanç/Düşünce): Olayı yaşayan kişinin geliştirdiği duygu ve düşünce,
  • C (Sonuç): Duygu ve düşüncenin çıktısı olan davranış.

ABC modelinde dışsal olaya doğrudan müdahale edilemez; ancak B basamağındaki düşünceler sorgulanır, analiz edilir ve geçerliliği değerlendirilir. Geçerliliği sorgulanan düşüncenin yerine daha gerçekçi alternatifler konulur; böylece C basamağında, yani davranışta köklü bir değişim elde edilir (Çiller, Köskün, & Akça, 2022; İzci & Ünveren, 2017).

TSSB tedavisinde BDT; semptomları azaltmayı ve kişinin yaşam kalitesini artırmayı hedefler. Sık kullanılan teknikler arasında psikoeğitim, bilişsel yeniden yapılandırma, maruz bırakma, gevşeme ve nefes teknikleri yer alır. TSSB’ye özgü formüle edilmiş BDT protokolleri; yüzleştirme (exposure) terapisi, bilişsel işlemleme terapisi ve özel bilişsel terapi yaklaşımlarını kapsar.

 

3. Psikodinamik Terapi

Psikodinamik terapi; bilinçdışı çatışmaları, içsel yapıları, zihinsel temsilleri, aktarım ve karşı aktarım dinamiklerini inceleyerek yüzleşme, açıklama ve yorumlama yöntemleriyle çalışır. Travmayı ele alan psikodinamik terapi, açık ve örtük travma hatırlatıcılarına karşı aşırı duyarlılığı yaratan köken faktörler hakkında içgörü geliştirmeyi amaçlar.

Psikodinamik travma terapisinin temel hedefleri şunlardır:

  • Bilinçdışı materyali farkındalığa taşımak,
  • Anlam, amaç ve güven duygusu oluşturmak,
  • Suçluluk ve utanç gibi karmaşık duyguları incelemek,
  • Tehdit edici düşünce ve hislerin bilinçten nasıl uzak tutulduğuna dair içgörü kazandırmak,
  • Geçmiş travmanın sembolik yeniden canlandırmalarını terapötik ilişki üzerinden ele almak (Becker, Paixão, & Quartilho, 2022).


Kaynaklar

  • APA (2022). Mental Health Statistics Report.
  • Becker, M., Paixão, F., & Quartilho, M. (2022). Psychodynamic psychotherapy in PTSD.
  • Çiller, A., Köskün, M., & Akça, M. (2022). Bilişsel Davranışçı Terapi Temelleri.
  • Güçlü, Ö., & Yalçınkaya Alkar, Ö. (2021). EMDR Terapisinin Etkinliği.
  • Karakuş, G., & Karaaziz, M. (2023). Travma Sonrası Stres Bozukluğunda Güncel Yaklaşımlar.
  • Oren, D., & Solomon, Z. (2012). EMDR in PTSD.
  • Shapiro, F. (2021). EMDR: Temel İlkeler, Protokoller ve Prosedürler.
  • Tokgöz, E. (2018). EMDR ve Travma Çalışmaları.
  • Yurtseven, Z. (2021). Travma ve EMDR Uygulamaları.

 

 Bu içerikte yer alan bilgiler yalnızca bilgilendirme amaçlıdır; tanı, teşhis veya tedavi niteliği taşımaz. Travma sonrası stres bozukluğu ve ruh sağlığı ile ilgili her türlü sorununuzda mutlaka uzman bir psikiyatrist veya psikoloğa başvurmanız gerekmektedir.